Σε πολλές υποθέσεις, η ανάγκη για απόδειξη μεταφράζεται σε ένα αίτημα που ακούγεται απλό: «θέλω φωτογραφίες». Πίσω από τη λέξη κρύβονται ερωτήματα ουσίας. Πού επιτρέπεται να τραβηχτεί το υλικό, πώς τεκμηριώνεται η στιγμή και ο τόπος, τι μπορεί να στηρίξει μια έκθεση που θα διαβάσει δικηγόρος και, τελικά, ποιος μπορεί να μιλήσει με ειλικρίνεια για το αποτέλεσμα χωρίς να υποσχεθεί αδύνατα πράγματα. Η απάντηση περνά από μια αρχή που ισχύει σε κάθε σοβαρή έρευνα: το φωτογραφικό υλικό συλλέγεται μόνο από δημόσιους χώρους και συνοδεύεται από ρεαλιστικές εκτιμήσεις, όχι από εγγυήσεις.
Η δημόσια παρατήρηση ως σταθερό σημείο αναφοράς
Ο δρόμος, η πλατεία, το πεζοδρόμιο, ο εξωτερικός χώρος ενός καταστήματος ή ενός σταθμού είναι σημεία όπου η παρουσία ενός προσώπου είναι ορατή σε οποιονδήποτε βρίσκεται εκεί. Η παρατήρηση σε τέτοιους χώρους αποτελεί τη βάση κάθε νόμιμης έρευνας, γιατί επιτρέπει την τεκμηρίωση γεγονότων χωρίς παρέμβαση στην ιδιωτική σφαίρα. Μια φωτογραφία από τον δρόμο μπορεί να δείξει ποιος βρισκόταν κάπου, πότε, με ποιον και για πόση ώρα. Σε υποθέσεις εργασιακού, ασφαλιστικού, οικογενειακού ή εμπορικού ενδιαφέροντος, αυτά τα στοιχεία έχουν συχνά μεγαλύτερη βαρύτητα από εντυπώσεις και ισχυρισμούς. Η αξία, ωστόσο, δεν βρίσκεται στη μεμονωμένη λήψη αλλά στη συνέπεια: επαναλαμβανόμενες παρατηρήσεις, ίδιες ώρες, ίδια σημεία, καταγεγραμμένες συνθήκες.
Το γεγονός ότι ένας χώρος είναι δημόσιος δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κανόνες. Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 και ο νόμος 4624/2019 θέτουν προϋποθέσεις: σαφής σκοπός, νόμιμο συμφέρον, αναλογικότητα και περιορισμός στο απολύτως αναγκαίο. Γι’ αυτό η δουλειά σταματά έξω από την πόρτα του σπιτιού: δεν φωτογραφίζεται το εσωτερικό ιδιωτικών χώρων, δεν καταγράφεται ήχος συνομιλιών, δεν αξιοποιείται εξοπλισμός ή λογισμικό τρίτων, δεν τοποθετούνται συσκευές εντοπισμού σε ξένα οχήματα. Οποιαδήποτε τέτοια ενέργεια δεν είναι απλώς αντιεπαγγελματική· είναι παράνομη και θέτει σε κίνδυνο τόσο τον ερευνητή όσο και τον εντολέα.
Εξίσου απαραίτητο είναι να λέγεται καθαρά τι δεν μπορεί να συμπεράνει κανείς από μια εικόνα. Μια φωτογραφία δεν αποδεικνύει κίνητρο, δεν εξηγεί τη φύση μιας σχέσης και δεν επιβεβαιώνει συναλλαγή. Γι’ αυτό η εικόνα εντάσσεται σε ένα σύνολο: χρονολογημένες σημειώσεις, έγγραφα δημόσιων αρχείων και μητρώων, συζητήσεις με πρόσωπα που δέχονται να μιλήσουν. Έτσι το υλικό αποκτά συνοχή και μπορεί να ελεγχθεί.
Οι «εγγυημένες» λύσεις είναι το πρώτο σημάδι κινδύνου
Όταν κάποιος υπόσχεται υποκλοπή τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, πρόσβαση σε λογαριασμούς ή συσκευές τρίτων, ανάκτηση διαγραμμένων μηνυμάτων ή κρυφό εντοπισμό οχήματος, περιγράφει πράξεις που το ελληνικό δίκαιο απαγορεύει ρητά. Το άρθρο 19 του Συντάγματος κατοχυρώνει το απόρρητο των επικοινωνιών, ενώ η παράγραφος 3 ορίζει ότι αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν με παράνομο τρόπο δεν λαμβάνονται υπόψη. Το άρθρο 370Α του Ποινικού Κώδικα προβλέπει κυρώσεις για παράνομη καταγραφή και υποκλοπή. Ο πελάτης που πληρώνει για τέτοιες «λύσεις» δεν αγοράζει απόδειξη· αγοράζει ποινικό κίνδυνο και υλικό που κανένας δικηγόρος δεν μπορεί να αξιοποιήσει.
Η νόμιμη διαδρομή είναι λιγότερο εντυπωσιακή, αλλά πιο σταθερή. Ξεκινά με μια εμπιστευτική, δωρεάν και χωρίς δέσμευση συζήτηση, η οποία μπορεί να γίνει στο γραφείο, στο τηλέφωνο, με βιντεοκλήση ή σε ουδέτερο χώρο. Ακολουθεί έλεγχος νομιμότητας και σκοπιμότητας: ποιο είναι το ζητούμενο, ποιο το έννομο συμφέρον, τι μπορεί να τεκμηριωθεί και τι όχι. Αν το αίτημα δεν μπορεί να υπηρετηθεί νόμιμα, αυτό λέγεται από την αρχή. Αν μπορεί, παραδίδεται γραπτό σχέδιο δράσης και εξατομικευμένη γραπτή εκτίμηση κόστους πριν από την έναρξη οποιασδήποτε εργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία με έναν αδειοδοτημένο ντετέκτιβ έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από τις ανώνυμες υποσχέσεις του διαδικτύου: υπάρχει πρόσωπο, άδεια, διεύθυνση και γραπτή διαδικασία. Στο γραφείο της Αιόλου 104, λίγα λεπτά με τα πόδια από το μετρό της Ομόνοιας, ο Πέτρος Δρόλιας εργάζεται με άδεια 4891/7/1/90-δ’ και εμπειρία πάνω από τριάντα χρόνια, με περισσότερες από 1.500 υποθέσεις σε 14 χώρες. Τα ραντεβού κλείνονται κατόπιν συνεννόησης, ώστε οι πελάτες να μη συναντιούνται μεταξύ τους, ενώ η πρώτη επαφή μπορεί να γίνει και τηλεφωνικά.
Από την παρατήρηση στην έκθεση που μπορεί να διαβαστεί
Το φωτογραφικό υλικό αποκτά βαρύτητα όταν ενταχθεί σε δομημένη αφήγηση. Η έκθεση περιλαμβάνει χρονολόγιο, τόπο, ώρα, διάρκεια παρατήρησης, συνθήκες φωτισμού ή απόστασης, και περιγράφει με ακρίβεια τι φαίνεται καθαρά και τι όχι. Κάθε στοιχείο αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη στιγμή και μπορεί να ελεγχθεί από τρίτον.
Τι κάνει μια έκθεση ελέγξιμη
Η σαφής διάκριση ανάμεσα σε διαπιστωμένο γεγονός και εκτίμηση. Όταν αναφέρεται ότι ένα πρόσωπο βρέθηκε σε ένα σημείο, η έκθεση παραπέμπει στη σχετική εικόνα και στην ώρα λήψης. Όταν διατυπώνεται ερμηνεία, σημειώνεται ρητά ως ερμηνεία, ώστε να μην παρουσιαστεί ως βεβαιότητα.
Ας υποθέσουμε ότι σε μια εργασιακή υπόθεση ζητείται επιβεβαίωση παρουσίας σε συγκεκριμένο σημείο της Αττικής, σε συγκεκριμένες ώρες. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι θετικό, με σειρά φωτογραφιών από δημόσιο χώρο και καταγραφή ημερομηνιών· μπορεί όμως να είναι και αρνητικό, αν τα γεγονότα δεν επιβεβαιώνονται. Και οι δύο απαντήσεις είναι χρήσιμες, γιατί επιτρέπουν στον εντολέα να αποφασίσει με πραγματικά δεδομένα και όχι με υποθέσεις.
Ο ρόλος του επαγγελματία σταματά στην τεκμηρίωση. Το πώς θα χρησιμοποιηθεί το υλικό είναι ζήτημα του δικηγόρου και της κρίσης του δικαστηρίου· κανείς δεν μπορεί να προεξοφλήσει έκβαση. Η κάλυψη ξεκινά από το κέντρο της Αθήνας και απλώνεται σε όλη την Αττική — κέντρο, βόρεια και νότια προάστια, δυτικές συνοικίες, Πειραιά, ανατολική Αττική — ενώ υποθέσεις αναλαμβάνονται και στην υπόλοιπη Ελλάδα ή στο εξωτερικό, με μετακινήσεις ή μέσω δικτύου συνεργατών. Η επικοινωνία είναι διαθέσιμη όλο το εικοσιτετράωρο και η διακριτικότητα τηρείται σε κάθε στάδιο, χωρίς δημοσιότητα και χωρίς βεβαιότητες για το τι θα κρίνει τελικά οποιαδήποτε αρχή.
